Smart Contracts (ofwel: slimme contracten) zijn transacties die worden vastgelegd in de blockchain. De blockchain is nog niet onder het grote publiek bekend, maar één van de toepassingen van de blockchain zegt de meesten wel iets: bitcoin. Bitcoin is een digitale munt die vooral bekendheid kreeg omdat het kort na de ingebruikneming qua waarde enorm steeg en ook erg populair was onder mensen die bepaalde transacties buiten het bereik van (toezichthoudende) autoriteiten wilden houden.

Naast de toepasbaarheid van de blockchain voor digitale munten, kan de blockchain voor meerdere doeleinden worden gebruikt. Deze toepassingsmogelijkheden zijn divers van aard en komen de zelfbeschikkings- en ‘het gemak dient de mens’-wensen ruimschoots tegemoet. Smart Contracts zijn daar een voorbeeld van. Daarover meer in dit artikel.

1.0 Een introductie in Smart Contracts
De mogelijkheid om van Smart Contracts gebruik te maken, wordt als een veelbelovende blockchaintoepassing genoemd die – in de toekomst – zelfs de functie van een notaris kan overnemen: de blockchain kan de rol van vertrouwde derde gaan vervullen. Eén van de basisprincipes van blockchain is immers dat er geen vertrouwen meer nodig is bij het aangaan van transacties: de blockchain is zo ontworpen dat – volgens de huidige stand van de techniek – sjoemelen lastig/haast onmogelijk is en daarmee vertrouwen in de transactiepartner niet nodig is.

De toepassing Smart Contract is – ook zonder voorkennis – het beste te begrijpen aan de hand van een voorbeeld.

Ter illustratie
Barend wil een huis kopen en heeft met de verkoper (Annemarie) een bedrag afgesproken. Barend en Annemarie maken gebruik van blockchain en voeren de volgende transactie in:
1. Als het huis van Annemarie – identificatienummer: HSisode02394 – op naam van koper Barend is ingeschreven in het Kadaster,
2. Dan moet € 150.000 (het afgesproken bedrag) van Barends rekening worden overgemaakt op de rekening van Annemarie.

De bovenstaande voorwaarden vormen het Smart Contract: als X, dan Y. De blokkenketen waarin het Smart Contract wordt genoteerd (en waardoor het niet meer te wissen of aan te passen is) is de blockchain. De blockchain is dus een groot logboek van allerlei transacties.

Voor het uitvoeren van deze transactie is het (om te beginnen) van belang dat het huis met identificatienummer HSisode02394 daadwerkelijk aan Annemarie toebehoort en dat Barend over de afgesproken € 150.000 beschikt. Deze controle wordt normaliter door een notaris uitgevoerd: die raadpleegt o.a. de Kadasterinschrijvingen en zorgt ervoor dat de afgesproken koopsom beschikbaar is voor overdracht.

Het ‘overnemen’ van de notarisfuncties uit het bovengenoemde voorbeeld zou na één aanpassing al mogelijk zijn: het huis moet worden gekoppeld aan het blockchainaccount van Annemarie. Als uit de voorgaande transacties van Barends account kan worden opgemaakt dat hij over de afgesproken € 150.000 beschikt, is – uitgaande van deze twee controles – voor de overdracht van het huis geen notaris meer nodig. De transactie wordt automatisch uitgevoerd en de partijen kunnen deze (volgens het basisprincipe van blockchain) niet meer aanpassen en/of wissen.

1.1 Enkele (juridische) bezwaren
In de techniek zit dus niet echt de grootste uitdaging, al moet er natuurlijk wel een goede toepassing worden gebouwd om deze functionaliteiten mogelijk te maken. M.a.w. als de werkzaamheden van een notaris enkel uit de genoemde twee controles bestaat en men slechts een notaris bezoekt omdat deze een vertrouwde derde is, dan is het einde van het notariaat in zicht.

Toch is dat maatschappelijk en juridisch gezien te kort door de bocht: het notariaat heeft in de afgelopen eeuwen niet alleen door deze twee controles aanzien verworven. Een notaris is een jurist met verregaande bevoegdheden en verantwoordelijkheden: doordat een notaris (in het huidige voorbeeld) een overdacht realiseert, veranderen de rechten en plichten van de betrokkenen. Annemarie was een huiseigenaar en is dat – na deze overdracht – niet meer.

Ter illustratie
Als Annemarie tijdens de verkoop psychische problemen had of een verwarde indruk maakte, zou de blockchain dit niet direct hebben afgeleid uit de ingevoerde transactie. Een notaris zou een dergelijk verwarde indruk wellicht/hopelijk opvallen, bijvoorbeeld doordat Annemarie een bijzonder lage prijs voor het huis vraagt zonder dat daar bijzondere redenen voor zijn. Daarnaast informeert de notaris de partijen over de juridische gevolgen van hun handelen; een informatieplicht die zeker van belang is gezien de juridische consequenties van een overdracht.

1.2 Technische buffers als oplossing voor (juridische) bezwaren
Er zijn natuurlijk wel technische mogelijkheden om extra buffers in te bouwen, bijvoorbeeld:

Als de blockchain constateert dat er een transactie is ingevoerd met als doel de overdracht van een huis, dan kan als extra voorwaarde worden ingevoerd dat iemand een gewaarmerkt (voorzien van een identificatienummer) psychisch rapport moet hebben gekoppeld aan de blockchain, waaruit kan worden opgemaakt dat een BIG-geregisteerde psycholoog een positief advies over iemands geestelijke toestand heeft gegeven. In theorie kan de overdracht dan enkel plaatsvinden als dat rapport is gekoppeld en uit de codes blijkt dat het advies positief is.

Daarnaast kan de actuele WOZ-waarde van de woning aan de blockchain worden gekoppeld of kan een taxatierapport worden geëist om de transactie succesvol uit te laten voeren. Indien het verkoopbedrag dan een afwijking van bijvoorbeeld 20% heeft ten opzichte van het taxatierapport of de WOZ-waarde kan een ‘pop-up’ verschijnen waarin de verkoper op deze afwijking wordt gewezen en deze wordt gevraagd of dit écht het gewenste verkoopbedrag is.

//1.2.1 Bezwaren tegen de technische buffers die als oplossing kunnen dienen voor (juridische) bezwaren :).

Het is wel de vraag of men na het inbouwen van deze buffers nog wel over een blockchain kan spreken: de wil van de partijen is dan niet meer bepalend voor de transactie en er is blijkbaar een derde (een overheid?) die bepaalt dat een extra buffer moet worden ingebouwd en daarmee zeggenschap krijgt over de transactie(voorwaarden). Aangezien de oorspronkelijke blockchain (er zijn meerdere variaties) open source is en door meerdere ontwikkelaars (vanuit ideële gedachten) is ontwikkeld, is het überhaupt maar de vraag of dergelijke transactievoorwaarden dusdanig breed gedragen worden zodat ze ook worden ingevoerd. Hetgeen resulteert in toch weer een menselijke (notariële) controlefunctie.

En dan nog maar te zwijgen over het in acht te nemen privacyaspect.

1.3 Kostenverlagend: derdengeldenrekening en inschrijfkosten
Dit betekent natuurlijk niet dat er helemaal geen veranderingen te verwachten zijn. Om te beginnen zal mijns inziens de toegevoegde waarde van een derdengeldenrekening worden heroverwogen. De kosten voor een derdengeldenrekening en de kosten voor het beheer (i.c. de notaris) zullen – als de blockchain volledig is ingevoerd – waarschijnlijk ter discussie worden gesteld: waarom zou men meer betalen voor dergelijke diensten als het vertrouwelijke element daarvan kan worden overgenomen door de blockchain tegen lagere kosten? Eenzelfde gedachtegang kan worden gevolgd aangaande de kadasterinschrijvingen: die kunnen ook via de blockchain verlopen en mogelijk voor een lager tarief.

De mogelijkheid om meerdere zaken zelf te regelen en dat tegen een lager tarief, zal kunnen resulteren in een combinatie van verschillende handelingen die samenkomen (samen worden gebracht) in de blockchain.

Ter illustratie
Stel dat het bouwen van technische buffers bezwaarlijk is – of de buffers ontoereikend worden geacht – en dat voor de overdracht van een huis de betrokkenheid van een notaris noodzakelijk blijft. Dan is de blockchain – met kostenbesparende functionaliteiten – niet geheel uit het zicht en is het mogelijk dat een werkwijze wordt verlangd waarbij de notaris een identificatienummer afgeeft, zodat de onderhandelende partijen naar de blockchain kunnen. De transactie die de partijen dan invoeren, zou er als volgt uit kunnen zien:

1. Als een uniek identificatienummer van de notaris is verkregen,
2. dan moet de € 150.000 (het afgesproken bedrag) van Barends rekening worden overgemaakt op de rekening van Annemarie, en
3. het huis van Annemarie – identificatienummer: HSisode02394 – op naam van koper Barend worden ingeschreven in het Kadaster.

1.4 Tot slot
In dit artikel is een korte schets gegeven van de uitwerkingen van Smart Contracts. Deze Smart Contracts staan momenteel nog in de kinderschoenen, hetgeen uitnodigt om zo veel mogelijk theoretische opties in kaart te brengen, opdat de juridische denkslag in dezen (min of meer) gelijkelijk opgaat met de technische ontwikkelingen.

Door gebruik te maken van een voorbeeld heb ik getracht enkele opties en bezwaren in kaart te brengen. Het kopen van een huis is uiteraard in meerdere onderdelen op te splitsen en er zijn meer onderdelen die via de blockchain kunnen verlopen. Daarnaast zijn er natuurlijk ook meerdere bezwaren en (mogelijke) oplossingen te noemen. Toch lijkt het er – met de kennis van nu – niet op dat een notaris één-op-één zal worden vervangen door de blockchain.

Dat hoeft op zich geen reden te zijn om de blockchain links te laten liggen: de Smart Contracts kunnen een andere manier van werken en wellicht een andere manier van denken (bijvoorbeeld het digitaliseren van zaken) tot gevolg hebben. Tevens is het relevant om op te merken dat de techniek onverminderd in ontwikkeling is en een actieve opstelling van juristen kan bijdragen aan een goede ontwikkeling van de Smart Contracts. Door de technische mogelijkheden vanuit een juridisch perspectief te beoordelen/te versterken, kunnen de technische en juridische ontwikkelingen resulteren in een voor beide disciplines (en de uiteindelijke gebruikers) wenselijk resultaat.

Ervan uitgaande dat de Smart Contracts op enigerlei wijze invloed zullen hebben op het notariaat, kan met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid worden geconcludeerd dat Smart Contracts geen dreiging zullen zijn voor de ‘Smart Notaris’ die er op tijd bij is en aan de (juridische) ontwikkeling bijdraagt.

Wilt u meer weten over de blockchain en smart contracts? Bezoek dan de informatiebijeenkomst Blockchain (dinsdag 18 juli 2017).

Wilt u zich inschrijven voor deze informatiebijeenkomst? Klik dan <hier>.

Wilt u reageren op dit bericht? U kunt uw opmerking/suggestie/vraag kenbaar maken door te mailen naar info@exlege.nl